Foto: Andrzej Rostek (Shutterstock)
De Nederlandse staat is verslaafd aan gokken. Het verdient honderden miljoenen met het runnen van een eigen casino, en verkoopt dit als “bescherming van de burger”. Tegelijkertijd wordt beleggen – en al helemaal alles waar het label “crypto” op staat – behandeld als het morele riool van het financiële systeem.
Gokken door de eeuwen heen
In 1726 werd de Generaliteitsloterij opgezet om een dure staat te financieren zonder impopulaire belastingverhogingen door te voeren. In een tijd waarin steden en overheden loterijen organiseerden om vestingwerken en publieke projecten te betalen, bundelde de Generaliteitsloterij de goklust die er toch al was en maakte er een landelijke inkomstenbron van.
In de eeuwen die volgden veranderden naam en vorm, maar het doel bleef hetzelfde: een door de overheid gereguleerde loterij als structurele bron van publieke middelen, die via opeenvolgende hervormingen uitmondde in de huidige Nederlandse Loterij. De Nederlandse Loterij presenteert zichzelf als maatschappelijk betrokken en “duurzaam groeiend”, met nadruk op haar bijdrage aan sport, goede doelen en verantwoord spelen.
De basis blijft desondanks gelijk aan 1726: burgers leggen vrijwillig geld in, een deel komt terug als prijzengeld, een deel gaat naar sport en goede doelen, en een substantieel deel vloeit via afdracht en kansspelbelasting terug naar de staat.
De stille kasstroom richting de schatkist
Het jaarverslag 2024 maakt de omvang hiervan concreet: in totaal draagt Nederlandse Loterij 203,6 miljoen euro af, waarvan grofweg twee derde naar de Staat gaat en een derde naar sport en goede doelen. Daarbovenop komt nog eens 187 miljoen euro aan kansspelbelasting, wat samen neerkomt op zo’n 323 miljoen euro die richting de schatkist vloeit.
Op een rijksbegroting met honderden miljarden aan belasting- en premie-inkomsten is dat misschien een boekhoudkundige voetnoot, maar nog altijd omvangrijk genoeg om te fungeren als welkom extraatje. Deze “opbrengsten” komen echter niet uit de lucht vallen, maar vormen de inleg van burgers die statistisch gezien spelen met een negatief verwachte waarde. De paradox is duidelijk: hoe beter de overheid haar loterijen verkoopt, hoe meer Nederlanders structureel geld verliezen – en hoe meer de overheid zichzelf daarmee verrijkt.
Kansspelbelasting als moreel schild
In wetteksten wordt de kansspelbelasting als nobel doel gepresenteerd: een gokprijs is een onverwachte meevaller en vergroot je draagkracht, dus mag die ook fors worden belast. Bovendien zou een hoog tarief de aantrekkelijkheid van gokken moeten temperen, wat gebruikt wordt om de trapsgewijze verhoging van 30,5% naar 34,2% en vervolgens 37,8% in de komende jaren te rechtvaardigen.
Het is dus dezelfde overheid die de kansspelen organiseert, belasting heft op de prijzen én via de afdracht meedeelt in de winst. De staat is geen neutrale scheidsrechter, maar tegelijk bookmaker, sponsor, belastinginner én moraalridder. De enige keuze die Den Haag daadwerkelijk maakt, is niet óf er gegokt wordt, maar wie eraan verdient.
Een oplossing voor een zelf gecreëerd probleem
De beweegredenen van de overheid om haar eigen kansspelbedrijf in stand te houden worden in beleidsstukken verantwoord onder het mom van kanalisatie: mensen gaan toch gokken, dus dan liever bij aanbieders die onder toezicht staan dan bij illegale, misleidende aanbieders. De overheid presenteert zichzelf hierbij als de “veilige” kansspelaanbieder, terwijl de verwachte waarde voor de speler negatief blijft.
Daarbovenop wordt een toezichthouder opgetuigd die met interventies, limieten en campagnes moet voorkomen dat de door de staat zelf aangejaagde goklust ontspoort. Eerst normaliseren, dan problematiseren: het is een tegenstrijdige volgorde van beleid dat zegt verslaving te willen voorkomen.
Beleggen en Bitcoin in het strafhok
Zet daar het discours over beleggen en Bitcoin naast, en de inconsistentie springt direct in het oog. Een gespreide portefeuille met daarin een Bitcoin-positie heeft historisch gezien een positief verwacht rendement getoond over langere perioden, waarbij de kans op vermogensopbouw aanzienlijk groter is dan de kans dat je alles kwijt raakt – mits je niet handelt als een casino-bezoeker met 100x leverage of in obscure altcoins.
Toch veranderen de woorden zodra het om beleggen en crypto gaat in formuleringen als “zeer risicovol”, “niet geschikt voor onervaren beleggers” of “u kunt uw volledige inleg verliezen”. Ondanks dat er niets gelogen is over de risico’s van beleggen in crypto, is de vraag in hoeverre diezelfde verplichte eerlijkheid ook aanwezig is bij een product waar het verwachte verlies niet incidenteel maar structureel is.
Goed voorbeeld doet goed volgen
Als bescherming van burgers echt het uitgangspunt was, zouden door de Staat georganiseerde kansspelen stapsgewijs moeten worden afgebouwd. Dat betekent: minder trekkingen, minder emotionele marketing, en op termijn geen staatsbedrijf meer dat rendeert op een negatief verwachte waarde bij burgers.
Daarvoor in de plaats zou moeten worden ingezet op serieuze financiële educatie over verwachte waarde, het structurele verlies van loterijen en het verschil tussen gokken, speculeren en investeren. Dan pas ontstaat ruimte om het verschil te duiden: gokken richt zich vooral op de korte termijn met een negatieve winstverwachting voor entertainment doeleinden, terwijl investeren draait om de lange termijn op basis van historisch positief verwachte rendementen, op een gedisciplineerde wijze.
Leuk: Bitvavo geeft Nederlanders €20 in bitcoin
Bitcoin heeft het zwaar – en staat een stuk lager dan een tijd terug. Is dit het moment? Miljoenen Nederlanders handelen weer actief. Bitvavo geeft nieuwe gebruikers tijdelijk €20 in bitcoin extra. Handel in meer dan 400 crypto samen met 1 miljoen Nederlanders.
Registreer je vandaag koop of verkoop voor €100 en ontvang €20 aan bitcoin. Een account aanmaken is gratis en kost je maar een minuut.
Beleggen in crypto is volatiel en risicovol. Je kunt je hele inleg verliezen
